Gedachten omtrent Aikido

Deze wereld is in de eerste plaats vormgegeven door cirkels. En vervolgens door mensen.

Als je je ogen sluit lijkt alles verdwenen. Hemel en Aarde (Ten Chi) zijn daarom oorspronkelijk eigen aan ieder mens. Zonder ego en hebzucht zou Hemel en Aarde geheel eigen zijn aan ieder mens.

Aiki duidt op voortgang op zulk een spirituele weg samen met de weg van het lichaam (gotai – lichaam). Aiki is de manifestatie van de waarheid op zich en wat er ook moge gebeuren, het harmoniseert alles met een alomvattende liefde. We moeten een zien te worden,  voorzien van ware liefde en werkelijke deugd, met alle volken van de wereld.

Wordt iemand kwaad dan moeten we er mee zien te harmoniseren. Een krijger (bushi) wordt een Samurai genoemd. Samurai echter betekent een mens die zich wijdt aan de weg van de liefde.

Iemand die willekeurig schade en kwetsuren toebrengt aan anderen is geen ware samurai. Het oefenen van het lichaam en het verhevene, dienen als een steunpilaar voor de natie, bewegingen uit liefde creeeren, dat is de wijze waarop ik me verder zou willen ontwikkelen.

Budo heeft zich lange tijd ontwikkeld langs het verkeerd begrepen pad van de vernietiging van het menselijk leven. Aiki is er echter om het menselijk leven te sparen. Anders gezegd, Aikido is een methode om het nemen van mensenlevens te voorkomen. Aiki is het tegenovergestelde van het doden van mensen. Ik heb lang gestudeerd op dit onderwerp en, ofschoon mijn inzicht geenszins volledig is, wil ik samen met jullie allen voorwaarts bewegen naar de manifestatie van de grote geest van de menselijke liefde en goedheid, en de liefde en de bescherming van alle levende wezens. Deze grootste van alle waza is Aiki.

Overwinnen zonder strijd is Aiki. Masagatsu Agatsu, ware overwinning is zelf overwinning, is de voor jou bestemde missie in het leven om in te slagen. Dat houdt in dat men voortgaat op het juiste pad (Aikido), zonder zicht op de grotere, ruimere betekenis te verliezen.

Ueshiba Morihei O Sensei  (vertaling uit het engels; Tom Verhoeven)     

Toelichting

Wanneer O Sensei hier over liefde spreekt dan doelt hij niet op romantische liefde, op een gevoel van liefde voor een persoon, op de liefde tussen twee mensen of  de liefde voor een huisdier of de voorkeur voor een bepaald voedsel of een bepaalde drank. Het gaat hier om de oorspronkelijke daad of activiteit die leidde tot het ontstaan en de ontwikkeling van het universum en de wereld. Dat was een leven schenkende daad en derhalve een daad van goedheid en liefde. De mens, en zeker de aikidoka, moet er naar streven om die daad in het dagelijkse leven als voorbeeld in gedachten te houden en in dezelfde geest om te gaan met alles in zijn dagelijkse omgeving.

O Sensei bekritiseert hier de periode voorafgaand aan de tweede wereldoorlog en de tweede wereldoorlog zelf. In die periode werd hijzelf en mensen in zijn directe omgeving geconfronteerd met geweld en onderdrukking door de ultra-rechtse Japanse regering van die tijd. De training in Budo en de filosofie van Budo werd misbruikt, net als de Shinto religie of als dat niet mogelijk bleek zwaar onderdrukt. Met Aikido heeft hij een heel ander doel voor ogen die dichterbij de dienende taak van de oorspronkelijke samurai ligt; zelfontwikkeling, bescherming bieden en harmoniseren met alle mensen, alle volken op de wereld.

In de dojo bekwaam je je in technieken en bewegingen, je oefent lichaam en geest, je ontwikkelt een attente houding en gebruiken van wellevendheid (reigi) en je streeft naar de ware overwinning; zelfoverwinning. Zo is Aikido ook bedoeld, maar tegelijkertijd, zo benadrukt O Sensei het hier nog eens, moeten we met zijn allen dat hogere doel, vrede en harmonie(wa) tussen alle volken, vooral niet uit het oog verliezen.

Tom Verhoeven

Dojo cho

Auvergne,  herfst  2011      

De technieken van Aikido zijn circulair.

Ronde, sferische bewegingen vormen de kern van Aikido technieken.

De bewegingen of de technieken worden waargenomen door het lichaam (gotai) en gecompleteerd door de geest van sfericiteit. Een cirkel is volledige leegheid en het is volledige leegheid dat leven schenkt aan de geest (shinki). Volledige leegheid is volkomen vrijheid. Ki ontstaat wanneer er zich in volledige leegheid een centrum ontwikkeld. Het is de ziel (tamashii) dat de oorsprong vormt van ki en het leven van het oneindige universum vanuit het centrum van de leegte. De ziel is de maker van alles en is er de onverwoestbare ouder van.

De basis elementen voor het creeeren van technieken (waza) volgen als de cirkel wordt bestuurd door de ziel van het lichaam. Een staat waarin alles in overvloed is, is de ware manifestatie van de cirkel. De cirkel creeert, onderhoudt en beschermt alle dingen, zowel levend als levenloos, door ki-ubi (ki voortbrenging) en sei-ubi (leven voortbrenging). 

Oorzaak en gevolg zijn op dezelfde wijze deel van de ronde bewegingen van de cirkel. Het krijgskundige aspect van Aikido is dat ook.

De oorsprong van ki ligt in de bolvorm van de ziel.

Het is de sfeer (ronding, kring) van de ziel (tamashii) dat Aiki gebruikt om de geest te laten harmoniseren met de dingen opdat leven kan opbloeien. Alle ki van het gehele universum kan worden omvat binnen de ronding van de ziel. Doordat ki geleid kan worden bevat het zich in een oneindige variatie aan waza, klaar om op ieder moment te worden toegepast.

Er is geen voortgang mogelijk naar ontplooiing, spirituele ontwikkeling of harmonie zonder deze sfeer van de ziel. Zonder deze sfeer houdt de terugkeer naar het lichaam (gotai) op.

De volledige leegte van de sferische ziel heeft zijn oorsprong in de eenheid met het universum.

Wanneer de sfeer van de ziel wordt gerealiseerd.

De kern van het verwerkelijken van deze sfeer van de ziel is het omvatten binnen de cirkel van de relatieve bewegingen van oorzaak en gevolg. Net zoals iets dat wordt omvat door de palm ban de hand, wordt alles in de sfeer opgenomen. Dit is de kern van het krijgskundige aspect van Aiki. Als er een ziel is in jezelf, dan is er een ziel in anderen. Het voortbrengen van ki, onderwijl leven schenkend aan Aiki, de sfeer omvat het allemaal. De sfeer is in staat om vrij met alles samen te smelten. Het geheim van d sfeer ligt in het vormen van een centrum in volledige leegheid van waaruit waza vervolgens ontstaan.

Morihei Ueshiba O Sensei (vertaling uit het engels; Tom Verhoeven) 

Toelichting

In zijn uitleg gaat O Sensei hier uit van drie elementen waaruit de mens bestaat; gotai (lichaam), shinki (geest, bewustzijn) en tamashii (ziel).

Niet alle mensen hebben een (volledige) tamashii en je kunt je tamashii ook verliezen. O Sensei benadrukt hier dat de aikidoka tamashii nodig heeft om tot volledige ontplooiing en spirituele ontwikkeling te komen. Zonder tamashii zijn we niet in overeenstemming met de natuur, met het universum en zijn we ook niet in staat de volledige creativiteit van Aiki te ervaren.    

De tamashii die niets anders is dan onze ziel, onze essentie, neemt de vorm aan van een cirkel of preciezer een bol, een sfeer. Deze omringt het lichaam. Krijgskundig gezien blijft een aanvaller ver buiten deze sfeer of hij wordt er door opgenomen. Het principe van een sfeer rond de krijger is al heel lang bekend, ook in andere culturen. De romeinen noemden het de aura.

Tegenwoordig zien we dat een aantal Aikido-instructeurs rechtlijnige technieken prefereren. Of zelfs benadrukken dat de essentie van Aikido in feite een rechte lijn is. Het gevolg is dat de technieken een hoekige vorm krijgen, abrupt worden uitgevoerd en confronterend zijn.

O Sensei benadrukt hier nog eens dat de essentie van Aikido in ronde, circulaire bewegingen ligt. Hij onderbouwt dit door te verwijzen naar de wijze waarop ki zich bij aanvang reeds manifesteert; in ronde, spiraalvormige bewegingen en naar  de oorsprong waar ki uit voortkomt; de tamashii van het universum, volkomen leegte waarin zich een centrum ontwikkelt .

Op dezelfde wijze ontwikkeld de aikidoka vanuit leegte een krachtig centrum omringd door zijn tamashii van waaruit een oneindige variatie aan technieken ontstaat.

Tom Verhoeven

Dojo cho

Auvergne,  herfst  2011

Herinneringen aan Tamura sensei

 

Tamura Nobuyoshi, geboren in Osaka (2 maart 1933) als zoon van een kendo leraar, werd in 1953 uchi deshi aan de Aikikai Hombu dojo in Tokyo en was een van de favoriete uke van O sensei. Hij is op veel filmmateriaal te zien als uke van O Sensei en ging met hem mee naar Hawaii als Otomo om hem te begeleiden en te assisteren bij het geven van Aikido stages en –demonstraties. In 1964 werd hij door Aikikai Aikido Hombu dojo naar Frankrijk gezonden waar hij zich vestigde in Marseille. Op aanwijzing van de Franse overheid ontwikkelde hij een “Nationale Methode” dat in boekvorm verscheen met veel foto’s van de basistechnieken van Aikido. Aanvankelijk gaf hij vooral Aikido lessen in Frankrijk, waar  hij een leidende figuur werd in de Federation Francaise d’ Aikido et de Budo. In de loop der jaren gaf hij in steeds meer Europese landen jaarlijkse Aikido stages en bezocht daarnaast regelmatig de Verenigde Staten en Zuid-Amerika voor het geven van Aikido stages. Met grote regelmaat gaf hij Aikido stages samen met Yamada sensei van de New York Aikikai.

Tamura was ereburger van de plaats Lesneven, waar hij jaarlijks een week les gaf. In 1999werd hij geeerd door de Franse overheid met de medaille Chevalier de l’ordre de Merite. In de jaren negentig opende hij zijn eigen dojo Shumeikan in het plaatsje Bras (Var, Frankrijk). Hij overleed 9 juli 2010.  

Tamura sensei was de eerste Japanse leermeester in Aikido waar ik les van kreeg. Ik herinner me nog de moeite die ik aanvankelijk had om te begrijpen wat het precies was dat hij probeerde over te brengen. Hij was weinig vormvast – als hij vier keer irimi nage voor deed, kreeg je vier keer een geheel andere variatie te zien. Gedurende enige tijd had ik daarom een grote voorkeur voor de lessen van Yamada sensei – als Yamada sensei technieken voor deed zagen ze er elke keer volkomen identiek uit. Door die vormvastheid leerde je als beginnend aikidoka vrij snel hoe de basistechnieken van Aikido er uit hoorden te zien. Tamura sensei leek zich weinig aan te trekken van de juiste vorm van een techniek. Dit leidde geregeld tot discussies onder zijn leerlingen; de een meende dat deze vorm van de techniek de juiste was en een ander meende dat een andere vorm van dezelfde techniek de enige juiste was. Discussies hierover konden zo hoog oplopen dat instructeurs zich afsplitsten van hun landelijke organisatie of dat leerlingen zich afsplitsten van hun dojo. Ook ik werd af en toe geconfronteerd met aikidoka die met grote stelligheid wisten te beweren dat de vorm van mijn techniek niet de juiste was. Die stelligheid maakte dat ik soms aan mijn eigen vaardigheid begon te twijfelen en op een dag besloot ik het probleem aan Tamura sensei zelf voor te leggen. Ik liet hem meerdere variaties van shiho  nage zien en vroeg hem welke de juiste was. Zijn antwoord verbijsterde me; “mais, pas de probleme – c’est shiho nage, c’est shiho nage et c’est shiho nage”. De variaties die ik hem had laten zien waren niet alleen basistechnieken, maar ook variaties van shiho nage die door meerdere Nederlandse instructeurs betwist werden.

Velen menen dat Tamura sensei les gaf in basistechnieken en in vorm, sommigen hanteren zijn eerste boek “Aikido” nog altijd een handboek met voorbeelden van standaard-technieken die tot in de detail nagedaan horen te worden. Tamura sensei zelf had om die reden een afkeer jegens het boek en het is ook nooit meer herdrukt. Degenen die een op een les van hem hebben gehad weten dat zijn techniek helemaal afhing van de energie die zijn uke aanbood, met als gevolg dat elke uitvoering van een techniek anders kon ogen en kon aanvoelen. Als je met hem oefende bood hij zichzelf meestal aan als uke - bij ook maar de miniemste fout was hij in staat om je techniek met zachte hand te stoppen of te leiden naar een overname. Het was vooral de zachtheid waarmee hij dat kon die me mateloos intrigeerde. Als geen ander was hij in staat om de ki van uke op te pikken en te leiden. 

Over zijn tweede boek leek hij meer tevreden ofschoon ook daar nooit een tweede druk van verscheen, met als gevolg dat inmiddels een nieuwe generatie aikidoka opgegroeid is zonder deze twee boeken van Tamura sensei ooit gezien te hebben

Zijn laatste boek geldt als zijn belangrijkste; Aikido tradition et transmission gaat precies over waar het in de Westerse wijze van Aikido-beoefening nog wel eens aan ontbeert; correct gedrag (reigi) in de dojo volgens de oude samurai traditie en de diepere betekenis er van, de werkelijke boodschap van Aikido en de juiste overdracht van Aikido in de geest van de grondlegger aan de volgende generatie.

 

Tamura sensei had lange tijd geen eigen dojo en gaf vooral les tijdens Aikido stages die door landelijke Aikido organisaties georganiseerd waren.

Stages die vaak bezocht werden door honderden deelnemers. Hierdoor was persoonlijke aandacht voor iedereen niet echt mogelijk, je had geluk als je persoonlijk onderricht tijdens deze lessen kreeg. Ander nadeel was dat je geen persoonlijke band met hem kon opbouwen – hij bleef voor de meeste aikidoka, ook al volgde je jaren of zelfs decennialang zijn lessen een sensei op afstand. Toch heeft hij op heel veel aikidoka grote invloed gehad. Ook ik ervaar die invloed nog dagelijks -af en toe als ik een aanwijzing geef aan een van mijn leerlingen dan hoor ik hem weer net als toen dezelfde aanwijzing aan mij geven.

Tamura sensei overleed 9 juli 2010 op 77-jarige leeftijd.

Tamura Nobuyoshi shihan (hachi dan) 2 maart 1933 – 9 juli 2010

Uitgaven:

Aikido, Methode National  1973

Aikido 1984

Aikido, tradition et transmission (vertaling in het Engels en in het Nederlands terug te vinden op het internet).

Tom Verhoeven

Dojo cho

Otomo

Tijdens zijn tweede bezoek aan Nederland kwam Hine sensei met een ouderejaars aikidoka die diende als zijn Otomo. Het gedrag van de Otomo was zeer voorbeeldig en correct. Ik was er zeer van onder de indruk. Maar het werd niet door alle aikidoka begrepen of op de juiste waarde ingeschat. Een bestuurslid van de vereniging zag de Otomo zelfs aan voor zoals hij dat noemde een soort slaaf. Nogal bizar om dat van hem te vernemen, realiseerde ik me later, want de man was in het dagelijks leven eigenaar van een supermarkt die er om bekend stond zijn personeel zwaar onder te betalen. De vakbonden spraken zelfs van loonslavernij. Daar bleef het niet bij, sommigen waaronder datzelfde bestuurslid meenden zelfs dat het nodig was op de Otomo neer te zien. Dat is vreemd, want in elke Budo staat de Otomo hoog aangeschreven.

De Otomo is de persoonlijke assistent van de leermeester (sensei). Tijdens diens reizen zorgt de Otomo onder andere voor de reisbescheiden, voor de bagage, voor eten en drinken. Toen hij jong was werd Hine sensei de Otomo van O Sensei en een van zijn taken was het warm maken van water voor het dagelijks bad voor O Sensei. Zwaar werk want het water werd in die tijd nog niet verwarmd middels een geiser, maar emmer voor emmer op een open vuur.        
De Otomo loopt linksachter van sensei, het is de zwaardkant van sensei, de zwakke kant die door de Otomo wordt beschermd. Indien sensei door een deur moet, dan is het de taak van de Otomo vooruit te snellen om de deur voor hem te openen, op zo’n manier dat sensei zonder te stoppen kan doorlopen. De Otomo moet ten alle tijden zo alert zijn dat hij in sensei’s behoeften kan voorzien voordat deze er om vraagt.
Wanneer sensei de dojo betreedt is het de otomo die de deur voor hem openhoudt en hem achter hem weer sluit. Tijdens de les reikt de Otomo sensei de wapens aan die hij nodig heeft bij zijn uitleg. Wordt de stage in een grote zaal gegeven, dan kan het zijn dat sensei een microfoon nodig heeft. Het is de Otomo die deze telkens bijtijds aanreikt en weer in ontvangst neemt.   

Bij een formele ontmoeting met een sensei van een andere dojo kan ieder van de sensei een Otomo meenemen. Hier is de Otomo aanwezig ter ondersteuning van sensei, maar neemt zelf niet deel aan het gesprek. Hij zit gewoonlijk naast of achter sensei.  Indien hem door de andere sensei of door de gastheer voedsel of drank wordt aangeboden dan zal hij op beleefde wijze weigeren. Ondertussen let hij op het verloop van het gesprek. Verloopt dit niet naar wens dan kan het zijn dat sensei voortijdig weg wil en dan moet de Otomo klaar staan om meegebracht materiaal op te pakken en de deur te opene voor sensei.

Tijdens een ontmoeting met de beruchte karateka Choki Motobu bracht Jigoro Kano sensei (grondlegger van Judo) zijn Otomo mee. Gedurende het gesprek berispte Motobu Kano sensei over zijn Otomo. Motobu zag in diens gelaatsuitdrukking iets van minachting en onderbrak daarom het gesprek met de opmerking dat Kano sensei zijn Otomo beter onder controle moest houden. Zo werd de Otomo verantwoordelijk gehouden voor het verbreken van de relatie, maar het kan ook heel goed zijn dat Choki Motobu het gedrag van de Otomo gebruikte als excuus om de onderhandelingen af te breken en weg te kunnen gaan. Elke Otomo weet maar al te goed dat hij niets van zijn eigen opvattingen moet laten blijken, zeker niet in zijn gelaatsuitdrukking.

Dienstbaarheid, discretie en een niet aflatende oplettendheid  is waar de Otomo zich op concentreert.  De taak van Otomo is daarom niet bestemd voor onervaren aikidoka. Uitsluitend de meest ervaren aikidoka, vaak uchideshi (inwonende leerlingen) die al in voorbereiding zijn om zelf de taak van leermeester op zich te nemen komen in aanmerking voor de rol van Otomo. Voor de aikidoka is het een eer en voorrecht om die taak op zich te mogen nemen. Het is een van de moeilijkste vormen van Shugyo, omdat de Otomo elke dag de gehele dag geconcentreerd  moet zijn op de wensen en behoeften van sensei.

Letterlijk vertaald betekent het woord Samurai dienaar (vergelijkbaar met het Engelse woord voor ridder; “knight”, dat etymologisch verwant is aan het Nederlandse knecht).  Otomo is te vertalen met begeleider, assistent maar wordt ook wel vertaald met “grote vriend”.

Tom Verhoeven

Auvergne,  herfst 2011

Het Ware Budo

Verbind jezelf met de kosmos, dan zal het idee van overstijgen ophouden te bestaan. Het begrip “transcedentie” behoort tot de profane wereld. Wanneer elk spoor van transcenderen verdwijnt, dan verschijnt het ware zelf, de ware persoon – het goddelijke wezen. Maak jezelf leeg en laat het goddelijke werken.

Ueshiba Morihei O Sensei

Ware Budo maakt het je mogelijk een te worden met het universum.
Veel mensen over de gehele wereld zijn zich niet bewust van de waarheid van het universum. Om die reden blijft het voor velen van hen onmogelijk hun werkelijk potentieel als mens te realiseren. Ze leven niet in eenheid met het universum. Dit komt voort uit hun onbegrip voor de wetten van het universum. Dit heeft gevolgen voor goede mensen overal ter wereld en draagt bij aan het leed in de wereld. Mensen die hier serieus in geinteresseerd zijn en de grote weg van het koesteren van alle levende wezens der schepping willen beklimmen, zullen eerst voor zichzelf de ware wetten van het universum moeten zien te verhelderen. Dit doet men door zichzelf in overeenstemming te brengen met het universum en de drie domeinen van het Zichtbare, het Sublieme en het Goddelijke door het polijsten van de geest, onderwijl Aikido, de grote weg van de hemelse harmonie beoefenend. Om echte harmonie (Wa) te ervaren is het essentieel om niet tegen de waarheid van het universum in te gaan.

Net zoals de vier seizoenen lente, zomer, herfst en winter met veranderingen komen die universeel ervaren worden, zo ervaren mensen geluk, boosheid, vreugde en pijn. Terwijl we aan ons zelf werken is het van belang om de voortgaande ontwikkeling van het universum te blijven volgen en in geen geval hier tegen in te gaan. Zowel groei als verval volgen de weg van het universum.
Terwijl alle ervaringen daarom evenzeer deel uit maken van de oorspronkelijke orde en energie van het universum, is het tegelijkertijd belangrijk te beseffen dat het vuur (ka) van de hemel verbonden is met het water (mi) van de aarde. De geest en het lichaam maken beiden deel uit van deze oorspronkelijke bewegende orde. Alle zichtbare dingen maken deel uit van deze waarheid van het universum.

Zij die er naar streven om hun universele geest door Aikido te verfijnen moeten zien door te dringen tot deze oerbron en zich inspannen om vreugde en geluk te verschaffen aan al dat leeft. Zij houden zich in hun leven aan de waarheid en de geest van het universum, en houden zich aan de geest van universele liefde en bescherming. Dit zal uiteindelijk op een dag resulteren in het tot in het diepst van zijn wezen ontvangen van de grote stem van universeel geluk. Dit geluk is een van de gevolgen van het beoefenen van Aikido. Aikido is een weg die in volmaakte harmonie is met de waarheid van het universum.

In de weg van Aikido bestaat er uiteraard geen geest van conflicten. De afwezigheid van deze geest van oppositie, van tegenstand is een fundamenteel aspect van de grote weg van het koesteren van leven en ontwikkeling.

Ueshiba Morihei O Sensei
Vertaling uit het Engels door Tom Verhoeven

Toelichting
In meerdere van zijn teksten benadrukt O Sensei dat mensen zich zelf over het algemeen te zeer beperken in hun werkelijke vermogens. Die beperking van hun vermogens komt voor een belangrijk deel voort uit het verkeerde beeld dat zij hebben van hun ware zelf. De vergelijking die O Sensei wel vaker gebruikt is die van het zelf als spiegel. De spiegel is in staat de werkelijkheid perfect te weergeven. Maar dan moet deze wel goed gepolijst en gereinigd zijn. Zonder polijsten (tanren) en reinigen (misogi)ontstaat er een laag van sediment, stof op de spiegel waardoor de spiegel niet langer goed reflecteert. De vergissing die vele mensen maken is dat ze het stof of wat zich ook maar voor of op de spiegel bevind voor het ware zelf gaan beschouwen. Het gevolg is dat men geen reele kijk meer heeft op de werkelijkheid en niet langer in overeenstemming met de natuur, met het universum kan handelen. De mens creeert zich als gevolg daarvan al gauw een te groot ego, plaatst zichzelf op een voetstuk en doet er vervolgens alles aan om die positie te verdedigen. Door zichzelf te reinigen en te polijsten hervind de mens zijn oorspronkelijk zelf weer – het zelf dat in overeenstemming is met de natuur, het universum. De natuur en het universum kent van zichzelf geen conflicten en als de mens in overeenstemming met de natuur leeft dan zullen er tussen mensen onderling evenmin conflicten zijn. Door de beoefening van Aikido reinigt en polijst de aikidoka zijn ware geest, zijn werkelijke zelf en draagt daardoor bij aan een vreedzame, harmonieuze omgeving – in de eerste plaats in de dojo, in zijn familie, zijn werkomgeving, zijn leefgemeenschap en uiteindelijk in de gehele wereld. 

Aikido is geheel in overeenstemming met de natuur en geeft de aikidoka de mogelijkheid om de waarheid van de wetten van de natuur, van het universum te ontdekken. Een geschikte leermeester (sensei) is daarbij onontbeerlijk net zoals het belangrijk is dat men regelmatig in de dojo oefent. Maar minstens zo belangrijk is het dat men met de juiste instelling traint. Het is essentieel dat men elke vooringenomenheid, elke eigen mening of opvatting reeds bij de drempel van de dojo achterlaat. De aikidoka vangt elke les opnieuw aan met de open geest van een echte beginner (shoshinsha).  Deze open geest (men spreekt ook wel van een flexibele, kneedbare geest) is nodig om de principes, de universele wetten zoals die zich in Aikido openbaren te herkennen en te ervaren. Aikido is dus niet alleen een fysieke training, maar tevens een mentale, spirituele oefening. Uiteindelijk leidt dit tezamen tot een dieper bewustzijn van de werkelijkheid en tot de ervaring van kansha (intense dankbaarheid), van geluk en levensvreugde.

Tom Verhoeven
Dojo cho

Makoto no Kokoro - Oprechte geest

Streef er naar om jezelf te overwinnen zodat je Makoto no kokoro, een oprecht hart (oprechte geest) kunt ontwikkelen.

Bezien vanuit de waarheid van het universum volgt Aikido de principes van de natuur.

Alle principes (ri) zijn in feite paden (do, michi). Deze principes begrijpen en ze laten manifesteren heet op haar beurt Ho – wet.

Aikido is Ho, de wonderbaarlijke wet van Takemusu Aiki ontvangen van de Hemel. Aikido kan ook omschreven worden als de weg van het in harmonie brengen van hemel, aarde en mens. Aikido is de weg van het harmoniseren van alle dingen zichtbaar en verborgen. Het is belangrijk te weten dat de technieken van Aikido er zijn om de ziel en het lichaam te louteren (misogi) door training. Aikido technieken (waza) vertegenwoordigen de principes van het universum en zijn de essentie van het universum.

Dit is de reden dat het beheersen van Aikido het mogelijk maakt om de principes van het universum te begrijpen en daardoor jezelf te leren kennen. Je kunt bijvoorbeeld een worden met het universum door volledig op te gaan in een slag met het zwaard. Aikido heeft wat wel Myohoken genoemd wordt of wel het wonderbaarlijke zwaard van de wet.

Dat gezegd zijnde kan deze weg van het zwaard zich ontwikkelen in een verkeerde weg wanneer degene die het zwaard hanteert nog niet een compleet persoon is. Wat is het dat een persoon compleet maakt?

Om compleet te zijn moet een persoon ten eerste een hart bezitten dat oprecht is en vol compassie, een onwrikbaar doel hebben juist handelen in acht te nemen en waarlijk mededogen te tonen. Vanuit een basis van waarlijke goedheid en schoonheid moet hij streven naar het behouden van deze eigenschappen. Zijn streven moet zijn deze basis te verstevigen en te verbreden in een bewegen in de richting van heldere wijsheid en sensitiviteit. Dit alles echter verlangt ware oprechtheid (makoto). Met andere woorden, het is essentieel om te vorderen op het pad van Harmonie met harten die verbonden zijn in de geest van oprechtheid en wederzijdse liefde. Het ontwikkelen van zo’n oprecht hart begint met het overwinnen van het zelf (het ego).

Ueshiba Morihei O Sensei

(vertaling uit het Engels; Tom Verhoeven)

Toelichting

Makoto is te vertalen met echt en met oprecht. Met oprechtheid wordt hier echter niet precies hetzelfde bedoeld als wat we in het Westen verstaan onder oprecht. Zo is het voor de westerling heel gebruikelijk om in alle oprechtheid een bepaalde mening toegedaan te zijn. Dit wordt in het Oosterse denken in het algemeen gezien als een dwaling of zoals de Buddhisten stellen een vorm van dukkha.  Juist het aanhangen van een eigen mening wordt gezien als onoprechtheid en typerend voor iemand die nog niet tot volle wasdom is gekomen. Men is nog niet compleet en daardoor nog niet in staat de principes en de waarheid van het universum te doorgronden en eigen te maken. Daarvoor is het nodig de eigen meningen en vooringenomenheden los te laten.

Tegenwoordig wordt in Aikido nogal eens effectiviteit van de techniek (“het moet wel werken!”) benadrukt of de correctheid van vorm ( “dit is de enige juiste manier waarop deze techniek kan en moet worden uitgevoerd”).

O Sensei legt de basis van Aikido heel ergens anders. Ethiek en esthetiek  vormen volgens hem niet alleen de grondslag van Aikido, maar de aikidoka ontwikkelt zich daarin ook steeds verder.  

Door het beoefenen van Aikido krijgt men een steeds dieper inzicht in het eigen ware zelf dat van nature in overeenstemming is met het universum. Een open geest zonder vooringenomen ideeen is een voorwaarde om werkelijk het Myohoken te kunnen hanteren en tot de essentie van Aikido te kunnen doordringen. Maar O Sensei waarschuwt hier ook voor het tegenovergestelde; wie met de verkeerde instelling en opvattingen aan de beoefening van Aikido begint zal zich gaandeweg ook in de verkeerde richting ontwikkelen en nimmer het echte Aikido (makoto no Aikido) kunnen begrijpen.

Tom Verhoeven

Dojo cho

Auvergne, herfst  2011      

Yatagarasu

Op het embleem van de Aikido Auvergne Juku Dojo is de raaf van Kumano te zien.

Raven nemen in elke oude cultuur een bijzondere plaats in. In de Noorse sagen zijn de twee raven Huginn en Muginn de boodschappers van Odin. Bij dageraad verlaten zij Asgard en vliegen over de wereld om nieuws over de mensen te vergaren. Odin heeft hen het vermogen om te spreken gegeven zodat zij hem verslag kunnen doen van alles dat zij in de wereld hebben gezien en gehoord. Als we kijken naar de betekenis van de namen van deze raven dan blijkt dat de naam Huginn etymologisch verwant is aan het Nederlandse woord heugen en geheugen. De naam Muginn is etymologisch verwant aan het Engelse Mind. 

Wanneer Odin ten strijde trekt op zijn paard Sleipnir dan volgen de raven hem, net als zijn wolven Geri en Freki. Om die reden worden de raven ook geassocieerd met de strijd en de dood. Als Odin’s paard gewond raakt zijn het echter de raven die hem helpen helen van zijn wonden. Raven worden dus ook geassocieerd met geneeskracht.

In de oude Keltische verhalen zijn de raven meestal boodschappers tussen de mensen en de goden.  In de Ierse mythen worden ze vooral geassocieerd bij de godinnen van oorlog en dood, maar in de Keltische verhalen van het vasteland lijken ze een andere band te hebben met mensen en goden. Zo wordt de Keltische godin Nantosuelta, godin van de zonovergoten vallei, van de natuur, de aarde, water, vuur, vruchtbaarheid, huiselijkheid en welvaart vaak afgebeeld met een staf met daarop een huisje, met een kruik voor plengoffers, met een bijenkorf en met honingraten. Ze wordt vergezeld door een raaf. Hier staat de raaf voor de saamhorigheid van een familie of groep en lijkt het bedoeld te zijn als symbool voor vruchtbaarheid, voor leven geven.

In de cultus van Mythras, een mysterie-geloof dat zeer populair was bij de Romeinse soldaten, doorliep de ingewijdene zeven verschillende stadia. De eerste daarvan was de Raaf.

In Japan kennen ze de karasu-tengu, tengu die minimaal het hoofd en de vleugels van een raaf of kraai hebben. Soms zien ze er in het geheel uit als een raaf en ze bewegen ook als raven. Zij helpen de Dai tengu, lange mannen met rode gezichten en lange neuzen die over allerlei bijzondere gaven beschikken, zoals het oproepen van een tyfoon met behulp van hun uit ravenveren gemaakte waaier. De Dai tengu worden geassocieerd met de yamabushi, de boeddhistische monniken die door de bergen trekken. De karasu-tengu staan bekend als plaaggeesten, vooral voor hen die kwade bedoelingen hebben, ze beschikken over magische krachten en zijn ongekend goede zwaardvechters. Karasu-tengu zijn daarom ook de beschermgeesten van serieuze beoefenaars van Budo (niet serieuze beoefenaars ondervinden slechts ergernis en hinder van hen). Fameus zijn de verhalen van Ushiwakamaru die op jonge leeftijd onderricht krijgt in Budo van de Dai tengu en de karasu-tengu als sparringspartners heeft.

In de regio Kumano staat de Yatagarasu, een grote raaf van acht span breed, symbool voor de kami van Kumano. Het bijzondere is dat de raaf beschikt over drie poten. Deze drie poten staan symbool voor de gewichtigste deugden die de goden aan de mensen overdroegen; chi – wijsheid, inzicht, jin – menselijkheid, mededogen, liefde en yuu – moed. Aikido shihan Motomichi Anno sensei zei hierover: “It is essential that we bring all three spirits (courage, wisdom and compassionate love) together. Love alone is not enough. You need strength. You need courage. You also must have effective technique. And you need to have a heart that brings people together in harmony and gives joy to others.”

Als symbool voor Kumano kom je de Yatagarasu overal in de streek tegen. In de Shinto-schrijnen zijn omamori verkrijgbaar met de Yatagarasu er op afgebeeld. Het nationale voetbalteam van Japan heeft de Yatagarasu als embleem gekozen, zodat deze als gids de bal kan helpen om het doel van de tegenstander te vinden.

In de Kojiki wordt verhaald hoe de Yatagarasu als boodschapper van de goden de legendarische eerste keizer van Japan Jimmu als gids dient. Jimmu land op de kust van Kumano, nabij Shingu, en trekt op naar het land dat later bekend zal staan als Yamato. Hij raakt echter de weg kwijt en de goden besluiten hem terzijde te staan en sturen de Yatagarasu die hem weer op het juiste pad weet te krijgen. Zo staat de Yatagarasu nog altijd bekend als een beschermgeest die steun biedt aan een ieder die het juiste pad dreigt te verliezen.

Tom Verhoeven

Auvergne, herfst 2011